Nowiny

Doktor Zbigniew Kołtowski o projekcie Ministerstwa Rolnictwa

W dniu dzisiejszym otrzymałem materiał Zbigniewa Kołtowskiego opisany tak barwnie przez jednego z uczestników spotkania w Ministerstwie Rolnictwa.

Bezzwłocznie się nim dzielę z czytelnikami portalu. Przy okazji pragnę nieśmiało zauważyć, że autorowi tej publikacji przybyło kilka literek przed nazwiskiem, czego z całego serca GRATULUJĘ.

Poniżej relacja dr hab. Zbigniewa Kołtowskiego ze spotkania w Ministerstwie Rolnictwa. Zapraszam do lektury.

 

Poproszony o ekspertyzę do Ministerstwa na temat pożytków pszczelich złożyłem im 5-stronicowe opracowanie, zatytułowane Propozycja pakietu pt. „Zakładanie i gospodarowanie na pożytkach pszczelich”, którego główne elementy postaram się wypunktować.

  1. We wstępie zapoznałem wszystkich z pojęciem pożytków pszczelich i źródłami pokarmu dla pożytecznych owadów.
  2. Następnie podkreśliłem znaczenie owadów zapylających w środowisku rolnym i opisałem niezbędne warunki konieczne do egzystencji tych owadów.
  3. Opisałem krótko obecną sytuację pożytkową na gruntach rolnych.
  4. Zaproponowałem dwa rozwiązania: zakładanie śródpolnych pasów z roślinami miododajnymi i przeznaczanie gruntów (tych najsłabszych czy czasowo wyłączanych spod uprawy) na uprawę gatunków roślin miododajnych dostarczających owadom pożytku.
  5. Zadeklarowałem gotowość Instytutu Ogrodnictwa Oddziału Pszczelnictwa do koordynacji działań w kierunku zakładania i gospodarowania na pożytkach pszczelich, przy wyasygnowaniu niezbędnych środków finansowych.
  6. Następnie zaproponowałem listę gatunków zielnych roślin miododajnych najlepiej nadających się do poprawy pożytków pszczelich w oparciu o wydajności miodowe oraz łatwość rozmnażania i utrzymywania się na danym stanowisku (Tabela 1).
  7. Przytoczyłem korzyści z zakładania drzewiastych pasów śródpolnych złożonych z drzew i krzewów miododajnych i zaproponowałem listę gatunków (Tabela 2).
  8. Podkreśliłem znacznie najmniejszych nawet powierzchni z roślinami miododajnymi na monokulturowych polach uprawnych w kontekście zwiększania bioróżnorodności pożytków pszczelich.
  9. Przedstawiłem możliwość rozszerzenia jednorodnej powierzchni uprawy rośliny miododajnej o mieszanki roślin pożytkowych i to zarówno te siane w jednym terminie w formie mieszaniny nasion, jak również zestaw różnorodnych gatunków miododajnych sianych na odrębnych poletkach ale tworzących sukcesywnie kwitnące powierzchnie dostarczające pożywienia owadom w formie taśmy pożytkowej.

Na zakończenie udzieliłem odpowiedzi na postawione przez Ministerstwo szczegółowe pytania dotyczące pakietu:

Ad. 1. Skład gatunkowy pożytków – Do pożytków pszczelich zaliczamy wszystkie gatunki roślin dostarczające owadom pokarmu w formie nektaru, jako pokarm energetyczny i formie pyłku kwiatowego, jako pokarm białkowy. Jeżeli chodzi o konkretne gatunki to można przytoczyć listę  gatunków pożytkowych z poprzedniej edycji programu PROW oraz zestaw gatunków przytoczony w powyższych tabelach. Dołączyć należy również mieszanki roślin pożytkowych (kwiatowych), których składowymi, oprócz gatunków figurujących na listach, będą rośliny nektarujące lub dostarczające pyłku zbieranego przez owady. Wskazane byłyby takie gatunki, których poszczególne terminy kwitnienia pokrywają cały sezon wegetacyjny lub wypełniają konkretną lukę pożytkową na danym terenie.

Ad. 2. Rodzaje pożytków i powierzchnie – Każdy rodzaj pożytku przynosi owadom określone korzyści, np. obfity pożytek pyłkowy wpływa na dobry rozwój młodego pokolenia pszczół, a obfity pożytek nektarowy  zwiększa produkcję miodu. Jednakże zgodnie z wszelkimi prawami panującymi w przyrodzie najlepsza jest równowaga pożytkowa, która stwarza warunki do egzystencji pożytecznym owadom. Na polach uprawnych zajętych przez zboża, każda powierzchnia z roślinami pożytkowymi będzie bezcenna dla tych owadów. Należy więc ustalić możliwie najmniejszą powierzchnię z roślinami pożytkowymi, która może być zgłaszana do dopłat, np. 0,1 ha (mniejsze powierzchnie mogą nie być atrakcyjne dla owadów), ale pamiętając o idei rozmieszczania ich równomiernie na polach, mogą być one sumowane dla całego gospodarstwa. Wydaje się, że na dużych monokulturowych polach, poletka z roślinami pożytkowymi powinny być w formie pasów ciągnących się przez całą długość pola o szerokości np. 6 m i nie powinny być od siebie oddalone więcej niż 500 m. (do dyskusji)

Ad. 3. Bezpieczeństwo upraw głównych – Stosowanie poletek z roślinami pożytkowymi na gruntach ornych uprawianych corocznie nie stanowi większego zagrożenia dla gatunków uprawnych, ponieważ podczas zabiegów uprawowych ewentualnie rozchodzące się rośliny pożytkowe zostaną zniszczone. Można więc tam stosować jako pożytki rośliny wieloletnie. W przypadku upraw trwałych, wieloletnich, najlepiej stosować pożytkowe rośliny roczne i corocznie uprawiać te poletka.

Należy pamiętać, że w sąsiedztwie pasów śródpolnych z roślinami pożytkowymi, wszelkie zabiegi  ochrony roślin z użyciem pestycydów muszą odbywać się poza okresem kwitnienia roślin pożytkowych i przy skrupulatnym przestrzeganiu zasad dobrej praktyki rolniczej, aby uniemożliwić ryzyko ewentualnego zatrucia pożytecznych owadów.

Ad. 4. Szacunkowe stawki płatności – Stawki płatności powinny zaspokoić oczekiwania użytkowników gruntów rolnych prowadzących produkcję. Sensownym wydaje się uzależnić ich wysokość od dopłat otrzymywanych na uprawę główną. Należy mieć na uwadze fakt, że z tej powierzchni użytkownik nie zbiera plonów i ogranicza w ten sposób swoje przychody. Skoro założenie takich pasów wymaga dodatkowych nakładów, proponuję stawkę dopłaty dla głównej rośliny uprawnej z coroczną uprawą zwiększyć o 50% na wszystkich powierzchniach przeznaczonych na rośliny pożytkowe, co daje 150% stawki podstawowej. W przypadku upraw wieloletnich, z wyłączeniem produkcji sadowniczej, za założone poletka z roślinami pożytkowymi użytkownik gruntów powinien otrzymać wyższą dopłatę do tych powierzchni z racji konieczności przeprowadzenia dodatkowych zabiegów uprawowych i ograniczenia dochodów z tytułu niezbierania plonów. W tym przypadku dla powierzchni przeznaczonej na pożytki dopłata powinna wynosić 200% stawki podstawowej dla danej uprawy trwałej.

W przypadku upraw sadowniczych sytuacja wydaje się nieco bardziej skomplikowana. Z jednej strony rośliny sadownicze dostarczają owadom pożytku, ale kończy się on w połowie maja. W okresie późniejszym powinny kwitnąć rośliny pożytkowe, co sprzyjałoby dłuższemu okresowi bytowania owadów na tym terenie i ewentualnemu tam ich zimowaniu. Jednak intensywna ochrona sadów przez cały sezon stwarza warunki zagrożenia dla owadów pożytecznych. Pewnym rozwiązaniem jest odgradzanie kwater pasami złożonymi z drzew i krzewów miododajnych kwitnących w drugiej części sezonu (np. lipa czy ewodia). Takie pasy z roślinami pożytkowymi kwitnącymi w drugiej części sezonu mogłyby być włączane do powierzchni sadu i objęte dopłatami o normalnej stawce 100%.

Na spotkaniu w Ministerstwie przedstawiłem również prezentację na ten temat, która w obiektywnej ocenie spotkała się z dużym zainteresowaniem i zrozumieniem ze strony uczestników oraz okazała się platformą porozumienia i wstępnej deklaracji podjęcia działań w kierunku dopłat dla pożytków pszczelich.

Dr hab. Zbigniew Kołtowski